|
Foto: Arie den Dikken |
|
prive |
|
schets van Albert Heutink |
|
de Clemenskerk |
|
Een bijzonder bouwwerk De Clemenskerk, voluit de St. Clemens Maria Hofbauer, is een voormalige Rooms-katholieke kerk aan de Bosdrift 53 in Hilversum-zuid, vlakbij de Gijsbrecht van Amstelstraat. De kerk werd gebouwd in 1914 door de Rotterdamse architect J.W.A. van Gils (1865-1919), in neoromaans / neobyzantijnse bouwstijl, met Scandinavische invloeden.
Het gebouw heeft een opvallende trapvormige opbouw van dakdelen, en een prachtig buitenaanzicht van de koorpartij. In 1922 (na de dood van van Gils) is door J.Th. J. Cuypers (1861–1949) vanwege ruimtegebrek een voorgedeelte aangebouwd aan de kerk, in de stijl van het oorspronkelijke ontwerp.
Interieur Clemenskerk In het interieur zijn kenmerkend de centrale open ruimte en de geblokte boogconstructies. Er werden gebrandschilderde ramen aangebracht van Joep Nicolas en Max Weiss en in 1923 werd een bijzonder Steinmeyer-orgel voor de kerk aangekocht.
Interieur Clemenskerk, met oude gasverlichting
Interieur Clemenskerk in de zestiger jaren
Trouwerij in de voormalige Clemenskerk
Andere kerken van architect van Gils Van Gils bouwde een achttal kerken. In neo-romaanse stijl is nog bewaard gebleven in Delft de St. Nicolaas en Gezellen; de bouw hiervan startte in 1909. In Denemarken, in Roskilde, bouwde hij in 1912 de St. Lauremtii Kirke. De Clemens wordt gezien als een rijpere versie van deze kerken.
De Clemenskerk en de stadsuitbreiding door Dudok De Clemenskerk speelt in Hilversum ook een belangrijke rol in stedenbouwkundig opzicht. De kerk was reeds gebouwd voor de uitbreidingsplannen van bouwmeester Dudok. Dudok zag de kerk als een architecturaal hoogtepunt, en vond het belangrijk om daar in zijn plannen rekening mee te houden. “Hij liet dit jonge monument (als sieraad van de stad) reliëf geven aan het stadsbeeld. De hele wijk wordt op deze ‘stadskroon’ gericht. … Het is een uniek gegeven, dat een tuinwijkplattegrond wordt gericht op een bestaand monumentaal object” Zo concludeert de hr. Arie den Dikken, medewerker van de afdeling monumentenzorg van de gemeente Hilversum, in zijn onderzoek naar de stedenbouwkundige betekenis van de Clemenskerk.(¹) Dudok vindt schoonheid, afwisseling en contrastwerking in de stedenbouw heel belangrijk, en is erg kritisch over de reeds bestaande uitbreiding in Hilversum. Hij vindt dat men de stad moet zien als “een organisch geheel, dat een geheel van architecturale kunst kan zijn en moet zijn”(²).
Uitbreidingsplan woonwijken Hilversum-zuid door Dudok, met zichtlijnen naar de Clemenskerk.
Aanzicht vanuit de Geraniumstraat
Sluiting kerk en inzet voor het behoud In 1996 werd het kerkgebouw na de fusie van twee parochies gesloten en in haar voortbestaan bedreigd. In 2001 kreeg de kerk echter de status van Rijksmonument. Zowel het exterieur als het interieur van het gebouw werden als bijzonder belangwekkend aangemerkt. Diverse plannen ontstonden om de kerk, en het omliggende perceel, een nieuwe bestemming te geven, o.a. vanuit de gemeente Hilversum en Dudok Wonen. Door een combinatie van beperkende bepalingen door het bisdom en financiële eisen liepen de plannen echter vast.
In 2006 besloot de gemeente Hilversum om zich weer actief voor het behoud van het monument in te gaan zetten. Overleg met het bisdom Haarlem werd weer gestart, en plannen voor restauratie en een nieuwe functie werden weer opgepakt, in overleg van de gemeente met het bisdom, Dudok Wonen en de Stichting Vrienden van de Clemenskerk. Naast de keuze voor de juiste functies voor het toekomstige gebruik vormden de kosten van de restauratie en herbestemming een belangrijke puzzel. De toekenning van subsidies door de provincie NH en het Rijk brachten een oplossing dichterbij. Dudok Wonen trok zich echter terug uit het project
Aankoop door BOEi en herbestemming Eind 2010 kwam er onverwacht een nieuwe kandidaat eigenaar in beeld, te weten BOEi (Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel erfgoed), die in korte tijd overeenstemming wist te bereiken met het Bisdom van Haarlem en Amsterdam. Gedurende het jaar 2011 zal de restauratie van de kerk worden aangepakt en zullen de plannen voor de herbestemming concreet vorm moeten krijgen. De Stichting Vrienden van de Clemenskerk is bijzonder verheugd over de inzet van BOEi, maar volgt de planvorming tegelijkertijd met de nodige zorg, o.a. vanwege de toekomst van het orgel en het historische interieur van het kerkgebouw.
¹ “De stedebouwkundige betekenis van de Clemenskerk in Hilversum. De eerste stappen van bouwmeester W.M. Dudok in de Hilversumse Volkshuisvesting en Stedebouw”, door A. den Dikken, 1996.
² Rapport over de Hilversumse volkshuisvesting door W.M. Dudok (20 juli 1915) |
